مینوی خرد (به بهانه چاپ سوم آن)مينوي خرد، ترجمه: احمد تفضلي، ناشر: توس، تهران، 1380 (چاپ سوم)
در چاپ حاضر، يک «کوتاهنوشتي از کارنامهء علمي دکتر تفضلي» و پيشگفتار چاپ سوم و بعضي زيرنويسها از دکتر آموزگار افزودههاي تازه کتاب است. کتاب دادستان مينوي خرد [حکم و رايهاي مينوي خرد / روح عقل] از جمله اندرزهاي پهلوي ساساني است. کتاب داراي يک ديباچه و 62 پرسش و پاسخ است. پرسشگر يک شخصيت مينوي و نمادين به نام «دانا» است. اين «دانا» در جستوجوي حقيقت سفرهاي زيادي کرده و از کيشها و نحلههاي گوناگون و از دانش علماء کيشها بهره برده و سرانجام «خرد» را ميپذيرد و از اين رو «مينوي خرد» بر او تجلي يافت و «دانا» سؤالات خويش را از او ميپرسد. اندرزها بيشتر جنبه عملي وتجربي دارد. در بعضي پرسشها، اندرزهاي ديني است مثل پرهيز از سخن گفتن در هنگام غذا خوردن (پرسش 1 بندهاي 33 و 34)، درباره پرهيز از راه رفتن بدون کُستي و سِدره (پرسش 1 بندهاي 38 و 38) درباره آيينهاي ديني مثل گاهنبار و هماگ دين (پرسش 3 بند 5)، دربارهء نثار (= زوهر) به آب و آتش در مراسم ديني به نام يسنا (پرسش 4 بند 13)، اعتقاد به ثنويت (پرسش 41) و اعتقاد به آفريدگاري اورمزد و نابودکنندگي اهريمن (پرسش 62) و...
از ويژگيهاي کتاب تاکيدي است که بر کمتوجهي به دنياي مادي و توجه به دنياي معنوي، نقش تقدير و بخت و ستارگان و در سرنوشت آدمي دارد. از اين رو، کساني از جمله زنر، برآنند که کتاب تحتتأثير عقايد زروانيه است. اما دکتر تفضلي اين نظر را نميپذيرند و معتقدند چون در اين کتاب مطالبي که مشخصهء عقايد زروانيان باشد نيامده است، و «تأکيد بر کمتوجهي به امور دنياي و پرداختن به امور روحاني و رضا دادن به قسمت را بايد از مشخصات نوع ادبي اندرزنامهها به شمار آورد» (تفضلي، پيشين، ص 198) بنابراين کتاب فاقد عقايد زروانيه است. در کتاب از جنگ ميان ترکان و روميان با ايران سخن گفته شده که از اين رو زمان تدوين کتاب را اواخر دورهء ساساني، و دوران خسروانوشيروان، ميدانند. نثر کتاب ساده و روان و جملهها کوتاه و روشن است. به نظر دکتر تفضلي چون تأثير دستوري و واژگان فارسي دري در آن ديده نميشود، دليلي ديگر بر ساساني بودن زمان تدوين کتاب است (پيشين، ص 198). براي آگاهي بيشتر برگردان پرسش 50 آورده ميشود. پرسيد دانا از مينوي خرد که: به چه سبب است که مرد کاهل و نادان و ناآگاه به احترام و نيکي بزرگ ميرسد و مرد شايسته و دانا و نيک، گاهي به رنج گران و سختي و نيازمندي ميرسد؟ مينوي خرد پاسخ داد که: مرد کاهل و نادان و بد هنگامي که بخت با او يار شود، کاهلياش به کوشش همانند شود و نادانياش به دانايي و بدياش به نيکي؛ و مرد دانا و شايسته و نيک هنگامي که بخت با او مخالف است، دانايياش به ناداني و ابلهي تغيير مييابد و شايستگياش بيتحرک جلوه ميکند.
منابع: تفضلي، احمد، 1376: تاريخ ادبيات ايران پيش از اسلام، به کوشش ژاله آموزگار، تهران: سخن.
 |
|
هفده
سال پس از چاپ دوم و بيست و شش سال پس از چاپ اول کتاب مينوي خرد، چاپ سوم در حالي
منتشر شده است که استاد بزرگ پهلويدان ايران، دکتر احمد تفضلي در گيتي نيستند. اين
کتاب هم به کوشش پرتوان استاد فرزانه دکتر ژاله آموزگار چاپ شده است. کتاب حاضر از
مهم.ترين متنهاي بازمانده پهلوي است که دربردارندهء اندرزهاي دينيف وقايع اساطيري
و تأکيد بر خرد است.
بجز
مطالب بالا، پرسشهايي از کتاب اختصاص به مطالب اساطيري، داستانهاي قديمي ايران و
کيهانشناسي دارد (تفضلي، 1376: 196-198).